اهداف طرح وآثارآن درحمل ونقل بین المللی 

    برقراري ارتباط نزديک تر بين کشورهاي آسياي ميانه و خليج فارس از مسير سرخس – مشهد و بافق – بندرعباس با کاهش 800 کيلومتر طول مسير و تقليل زمان سير قطارها و هزینه حمل و نقل کالاهاي ترانزيت و جذب هر چه بيشتر بارهاي بين المللي به سمت اين محور و افزايش سهم ترانزيت و درآمد ارزي کشور از حمل و نقل بين المللي کالا .

     برقراري ارتباط بين مراکز توليد و معادن غني و بزرگ سنگ آهن چادرملو ، ذغال پرواده
 ( طبس ) ، سنگ آهن سنگان و سه چاهون با کارخانجات توليد فولاد اصفهان و بندرعباس و خراسان و امکان بهره گيري بهتر از ذخاير زير زميني فوق به لحاظ کاهش هزينه حمل و نقل که پيش بيني مي شود جمعاً حدود 10 ميليون تن در سال از اين معادن مواد خام به کارخانجات توليد فولاد حمل شود .

     امکان ارتباط ريلي مستقيم و کوتاهتر بين استان هاي هرمزگان ، کرمان ، يزد و تا حدودي اصفهان به استان زيارتي خراسان به منظور جابجايي بارهاي داخلي استان ها و به ويژه مسافرين با اهداف زيارتي و سياحتي و تجاري به ميزان 1 تا 2 ميليون نفر در سال .

            جايگاه جغرافيايي جمهوري اسلامي ايران در منطقه خاورميانه و وجود دو آبراه بين المللي خليج فارس و درياي عمان درجنوب و درياي مازندران در شمال کشورمان که امکان دسترسي کوتاه تر و سريع تر را درانجام مبادلات صنعتي و تجاري و ترانزيت بار و مسافرين بين کشورهاي واقع درحاشيه درياي مازندران و بازارهاي بين المللي از جمله کشورهاي ساحلي خليج فارس فراهم ساخته است . از نظر جغرافياي سياسي و منطقه اي ( ژئو پوليتيکي ) موقعيت خاص و استثنائي درعرصه راههاي زميني بويژه راه آهن در بخش مبادلات صنعتي و تجاري و ترانزيتي بوجود آورده است .

   ميزان عملکرد ترانزيتي کل کشور در سال 1381  مقدار8/4 ميليون تن ( 5/3) ميليون تن کالاي حمل شده به اضافه 3/1  ميليون تن سو آپ ) بوده است و نقش موثر بندرعباس با حدود  45٪ و سرحس با حدود 20٪ بار ترانزيتي غير ( سوآپ ) که در دو سر اين مسير ( بافق – مشهد )واقع شده اند اهميت اين مسير را مشخص مي کند  . بر اين اساس جذب يک ميليون تن بار ترانزيت در سال اول بهره برداري و بين سه تا پنج ميليون تن در سال هاي بعدي قابل پيش بيني مي باشد .

( لازم به ذکر است کريدور سرخس – بندرعباس با  76 ٪  از کل ترانزيت ريلي فعال ترين کريدور ريلي کشور در سال  1382 بوده است ) .

1- حمل بارهاي صنايع و کارخانجات عمده

         فعاليت هاي اصلي اهالي استان هاي خراسان رضوي و جنوبي ( با مساحتي حدود 19٪  از مساحت کل کشور و جمعيتي معادل 5/6 ميليون نفر ) و شهرهاي مسير اين پروژه ، کشاورزي  است لذا صنايع مهم اين منطقه بطور عمده صنايع تبديلي و تکميلي ، مواد غذايي و بافندگي است و علاوه بر آنها صنايع سيمان و تهيه مصالح ساختماني و سراميک نيز وجود دارد که در درجه دوم اهميت قرار مي گيرد . در سال شروع بهره برداري از راه آهن بافق – مشهد ( 1384 ) ، حدود 10 ميليون تن بار حمل مي شود ، که با توجه به فاصله حمل از مبداء تا مقصد 2/4 ميليارد تن – کيلومتر برآورد شده است .

   بخشي از اين بار از معادن سنگان ، پرواده و سه چاهون به مقاصد ذوب آهن نيشابور ، اصفهان ، بندرعباس و بقيه شامل بارهاي داخلي و همچنين بار ترانزيتي است که از بندرعباس به سرخس و بالعکس حمل مي شود .

   لازم به ذکر است ميزان کالاي حمل شده از استان خراسان به ساير استان هاي کشور از
 5/9 ميليون تن در سال 1379 به 48/15 ميليون تن در سال 1382 افزايش يافته است که
 با احداث و بهره برداي از مسير مذکور مي توان بخش قابل توجهي از بارهاي مذکور
 ( حدود 20٪ ) را نيز در سيستم حمل و نقل ريلي جذب و جابجا نمود .

2- جابجايي مسافر

    از آنجائيکه شهر مقدس مشهد مرکزي زيارتي و توريستي مي باشد و مسافرين ( زوار ) از
استان هاي جنوبي کشور مانند يزد و کرمان و هرمزگان با احداث اين خط براي زيارت و
 امور تجاري جذب راه آهن خواهند شد پيش بيني مي شود حد اقل 5/1 ميليون نفر در سال ( ميزان جذب مسافر در راه آهن معادل 10٪ مسافر داخل استان و 20٪ مجموع مسافرين استان هاي جنوب کشور ) از راه آهن بافق – مشهد استفاده نمايند که نفر کيلومتر آن در مرحله اول برابر 5/1 ميليارد نفرکيلومتر و در مرحله نهايي 5/2 ميليارد نفر کيلومتر خواهد بود .

 هزینه ومدت زمان اجرای طرح وویژگیهای مهم آن

      عمليات اجرايي مسير اصلي اين طرح عظيم عملاً به صورت موثر از سال  1380  آغاز و
 در پايان سال 1383 ( طي کمتر از چهار سال ) آماده بهره برداري شده است .

   کل هزينه هاي طرح درموافقت نامه 4000 ميليارد ريال پيش بيني شده که با توجه به
 بهره برداري از مسير اصلي طرح در انتهاي سال 1383 ، براي تکميل سيستم هاي علائم الکتريکي در برخي ايستگاههاي مسير و تکميل انشعابات معادن الباقي اعتبارات طرح به مبلغ حدود1000 ميليارد ريال نيز در سال 1384 پيش بيني شده که در نيمه اول سال به اتمام خواهد رسيد .

ويژگي هاي مهم اجراي طرح به شرح زير مي باشد :

- تاکيد سازمان هاي بين المللي و منطقه اي نظير UIC – اسکاپ – اکو بر اهميت آن .

- سرعت اجراي طرح در تاريخ عمليات اجرايي ايران بي نظير و در سطح جهان نيز به گواهي مجامع بين المللي کم نظير است .

- کليه عمليات طراحي و ساخت توسط مشاوران و پيمانکاران داخلي انجام شده است .

     کاهش فاصله و زمان حمل و نقل ترانزيت ( ترانزيت تايم ) درمسير سرخس – بندر عباس از 2431 کيلومتر به 1617 کيلومتر و مدت ترانزيت از 6 روز به 4 روز .

   کاهش هزينه هاي حمل :  کاهش 800 کيلومتر از طول مسير موجب کاهش هزينه حمل به ميزان 15 تا 20 درصد خواهد بود که اين کاهش زمان و هزينه درنهايت افزايش تناژ و رشد درآمد ارزي را به دنبال خواهد داشت .

   با توجه به مراتب فوق افزايش هاي زير در فاز اول براي حمل و نقل هاي ترانزيتي قابل پيش بيني مي باشد .

- حدود 30 درصد رشد در ميزان حمل پنبه ( متوسط حمل فعلي در سال 350 هزار تن )

- حدود50 درصد رشد در میزان حمل موادسوختی (متوسط حمل فعلی درسال 450هزارتن )

- حدود 20 درصد رشد در ميزان حمل کانتينري ( متوسط حمل فعلي در سال  3500  TEU  )

- حدود 20 درصد رشد در ميزان حمل ساير کالاها ( متوسط حمل فعلي در سال 150 هزار تن)

علاوه بر موارد فوق ، اين طرح به لحاظ شاخه ارتباطي از تربت حيدريه به سنگان در مرز افغانستان درادامه تا هرات درخاک افغانستان ، اولين خط آهني خواهد بود که درخاک افغانستان احداث مي شود و امکان ارتباط مستقيم ريلي آن کشور با جمهوري اسلامي ايران و همچنين ارتباط ريلي با ساير کشورها را از طريق شبکه ريلي کشورمان فراهم مي آورد  .

جداول مقایسه ای اختلاف مسافت شبکه داخلی وکشورهای آسیای میانه

 جدول مقايسه اختلاف مساحت برخي مبادي و مقاصد بار از جنوب کشور به مشهد( در مسير جديد و قديم )

جدول بار معادن مسير

مسير جديد الاحداث بافق – مشهد نزديک ترين مسير دسترسي کشورهاي ازبکستان ، ترکمنستان ، قزاقستان ، قرقيزستان ، تاجيکستان به آبهاي آزاد مي باشد که نسبت به مسير قبلي 800 کيلومتر نزديک شده است .

   کاهش فاصله 800 کيلومتري در اين مسير از منظر اقتصاد حمل و نقل و صرفه جويي ايجاد شده در هزينه و زمان ، زمينه ساز جذب بار و مسافر بيشتر خواهد شد .

فاصله مراکز کشورهاي آسياي ميانه و روسيه به آبهاي آزاد از مسير جديد

جدول میزان صادرات وواردات باکشورهای آسیای میانه

       با توجه به ميزان صادرات و واردات حدود 48/5 ميليون تن کالا بين جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي CIS  در سال 1381 مي توان سهمي نيز از اين جهت براي مسير مورد بحث درنظرگرفت . 

صادرات و واردات به مقاصد مختلف از مبداء کشورهاي CIS در سال 1381

مشخصات فنی طرح

 تعداد ايستگاههاي مسير36 ايستگاه با زيربناي 21700  متر مربع مي باشد شامل :

ايستگاههاي مهم مسافري و تشکيلاتي : -------------  تربت حيدريه – طبس

ايستگاه طبس : زيربنا  7530  متر مربع ، سکو سازي  6000  متر مربع ، محوطه 000/330  متر مربع

ايستگاه تربت حيدريه : زيربنا 7010 متر مربع ، سکو سازي 6000  متر مربع ، محوطه  000/890  متر مربع

ايستگاههاي مهم باري ------------  ---------- سنگان – پرواده – چادرملو – سه چاهون

نوع مسير يک خطه و حد اقل شعاع قوس مسطح ---------------- ----------  700 متر

حد اکثر شيب و فراز -------------------------------------------  15 در هزار

حد اکثر سرعت قطار مسافري ----------------------------- 160 کيلومتر در ساعت !

حد اکثر سرعت قطارباري------------------------------- --120 کيلومتر در ساعت

بار محوري : ----------------------------------------- --------- -  25 تن

نوع ريل و مقدار مصرفي : -----------------  ------------60- UIC 000/120  تن

نوع سوزن دو راهه و مقدار مصرفي : -------------- ----------60- UIC 400 دستگاه

پابند و مقدار مصرفي :--------------------------- تيپ پاندرول و وسلو 7 ميليون دست

نوع تراورس :-------------------------  بتني پيش تنيده مونو بلوک 000/700/1 عدد

بالاست :  000/000/3  متر مکعب سنگ شکسته آذرين با دانه بندي 60- 20  ميليمتري        

خاکبرداري : ----------------------------------------000/000/48 متر مکعب

خاک ريزي : ----------------------------------------000/000/44 متر مکعب

ابنيه فني : ------------------------------------------000/400/1 متر مکعب 

طول تونل ها :  5800  متر و گالري ها ( تونل مصنوعي ) :  3700  متر

تعداد کل پل ها :  3814  دهانه شامل 3791  دهانه پل تيپ و 23 دهانه پل بزرگ

طول مسیراصلی : قریب به  800 کیلومتر خط اصلی و 200 کیلومتر خطوط انشعابی که جمعا 1000 کیلومتر به بهره برداری می رسد.

منبع : www.rahiran.ir

تصاویر